Boskoop

Boskoop in de negentiende eeuw volgens Van der Aa

Het door Abraham Jacob van der Aa samengestelde Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden verscheen in veertien delen tussen 1839 en 1851. Het woordenboek beschrijft in alfabetische volgorde alle toenmalige steden, dorpen en gehuchten. Behalve de plaatsen in Nederland bevat het ook beschrijvingen van plaatsen in Luxemburg (Koning Willem I en later ook Willem II en Willem III waren behalve koning van Nederland ook groothertog van Luxemburg) en Oost- en West-Indië. Bovendien wordt een aantal Nederlandse fortificaties in het buitenland vermeld. Voor Van der Aa was het uiteraard ondoenlijk om zelf alle gegevens te verzamelen. Naast een tiental landelijke correspondenten, heeft hij ook schriftelijk informatie bij de gemeenten verzameld en verwerkt. Vanaf het tweede deel werden eventuele correcties en aanvullingen op voorgaande delen achter in het boek opgenomen, terwijl aan het slot alle zogenaamde "aanhangsels" in deel veertien zijn vermeld. Het aantal bladzijden per deel varieert van 420 (deel I) tot 1150 (deel 7). In 1976 verscheen bij de Europese Bibliotheek te Zaltbommel een facsimile-uitgave van het woordenboek.

De auteur, Abraham Jacob van der Aa, werd op 6 december 1792 in Amsterdam geboren. Zijn vader had daar een advocatenpraktijk. Van zijn zesde tot twaalfde jaar bezocht hij de dagschool te Amstelveen waarna hij de kostschool van J.E. van Iterson in Aarlanderveen bezocht. Dit verblijf duurde maar een jaar waarna Abraham terug naar huis werd gehaald. Nadat hij korte tijd onderwijs genoot op de Latijnse school in Leiden, de plaats waar zijn ouders inmiddels woonden, werd hij naar het Seminarium in Lingen (Duitsland) gestuurd om de "doode talen te leeren". Na terugkeer in 1810 ging hij medicijnen studeren aan de Leidse Universiteit. Toen zijn vader in 1812 overleed werd de studie afgebroken en werd Abraham opgeroepen om zijn militaire dienstplicht te vervullen. Na het verlaten van de militaire dienst in 1817 vestigde hij zich als boekhandelaar in Leuven. Omdat dit geen succes bleek, werd hij daarna leraar in de Nederlandse taal. Na 1839 wijdde hij zich uitsluitend aan letterkundige arbeid en vestigde hij zich in Gorinchem waar naast het Aardrijkskundig Woordenboek ook het Biografisch Woordenboek tot stand kwam. Aan dit laatste werk werd door Van der Aa gewerkt tot zijn overlijden in 1857.

De Gemeente-Atlas van Nederland verscheen in 1871 en werd uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden. Per provincie verscheen een deel. Het bevat de kaarten van alle Nederlandse gemeenten. De kaarten werden in zwart/wit gedrukt waarbij de gemeentegrenzen met de hand waren ingekleurd. De kaarten uit de gemeenteatlas worden regelmatig opnieuw ontsloten. De eerste heruitgave in boekvorm verscheen in 1971 door de Europese Bibliotheek te Zaltbommel. De laatste uitgave in boekvorm verscheen in 1981. Inmiddels zijn de kaarten ook op CD-rom uitgegeven en op internet beschikbaar.

De tekenaar van de kaarten, Jacob Kuyper, werd geboren in Rotterdam op 21 september 1821. Jacob was van beroep belastingambtenaar. Daarnaast was hij een belangrijke pionier op het gebied van de thematische kartografie. Hij stelde in de periode 1857-1880 verschillende atlassen samen. De bekendste atlas was de Gemeente-Atlas van Nederland. De kaarten voor deze atlas tekende Kuyper in de jaren 1865-1870. Kuyper overleed in 's-Gravenhage 3 februari 1908.

Het Aardrijkskundig Woordenboek en de kaart van Kuyper geven samen een beeld van Oudshoorn halverwege de negentiende eeuw. Het door Kuyper getekende gedeelte van dat beeld geeft de negentiende eeuwse werkelijke situatie weer. Voor sommige gemeenten geldt zelfs dat de grenzen sinds die tijd vrijwel ongewijzigd zijn gebleven.

De beschrijving die Van der Aa geeft van de negentiende-eeuwse situatie kunnen we eveneens beschouwen als correct. Dat kan niet altijd gezegd worden van de historische gegevens die in de beschrijvingen zijn opgenomen. De tekst moet daarom worden beschouwd als de interpretatie van de negentiende-eeuwse amateur-historicus. Voor een juiste historisch overzicht is het nodig ook andere bronnen te raadplegen.

De tekst is, met aanpassing van de spelling, zoveel mogelijk in de oorspronkelijke stijl overgenomen. Een enkele fout in de tekst is stilzwijgend verbeterd. Aanvullingen en opmerkingen zijn tussen haakjes met een n.b. opgenomen.

 

Boskoop, gemeente in Rijnland, prov. Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton Alphen (14k. d., 19m.l., 3s.d. 1 afd.) palende noord aan de gemeente Alphen-en-Rietveld, oost aan Middelburg, zuid aan Reeuwijk en Noord-Waddinxveen, west aan Zuidwijk en Hazerswoude.

Deze gemeente wordt verdeeld in Hoog-Boskoop, Laag-Boskoop en Vrij-Boskoop en bevat het dorp Boskoop en enige verspreid liggende huizen. Zij beslaat een oppervlakte van 581 bunder 1 vierkante roede. 65 vierkante ellen grond, waaronder zeer goed weiland, op het welk uitmuntende boter gewonnen wordt. Men telt er 245 huizen en ongeveer 1.900 inwoners, van welke velen in de boomkwekerij hun bestaan vinden, wordende de bomen, die hier gekweekt worden, bijzonder gezocht en alom verzonden; ook groeien hier zeer heerlijke en grote aardbeziën (aarbeijen) en vele van de fijnste soorten van vruchten, die zeer gewild zijn en dus mede veel voordeel opleveren. Men plagt er zich voorheen alleen met het telen van grove boom- en plantgewassen bezig te houden; doch thans maakt men er zeer veel werk van fijne gewassen en warme planten. Een ander gedeelte der inwoners dezer gemeente bestaat van het vervaardigen van huismans-en tuingereedschappen, zodat er dan ook vele smeden gevonden worden. Voorts heeft men er onderscheidene klompenmakers, één scheepstimmerwerf, één leerlooierij, één koornmolen en één grutterij; terwijl enige uit de minstvermogende ingezetenen zich generen met het maken van zwavelstokken van hennipstoppels.

De Hervormden, die er een getal van 1.450 uitmaken, behoren tot de gemeente van Boskoop-en-Middelburg.

De Rooms Katholieken, wier getal er 350 beloopt, worden tot de statie van Randenburg gerekend.

De Remonstranten, van welke men ereenige weinige aantreft, maken met de inwoners van Noord-Waddinxveen en Zuid-Waddinxveen-en-Hubertsgerigt, die tot deze gezindte behoren, één gemeente uit, welke tot de Tweede klassis behoort en waarvan de kerk onder Noord-Waddinxveen staat. Deze gemeente telt 60 zielen. Vóór het jaar 1700 behoorden de Remonstranten van Boskoop tot de gemeente van Zwammerdam, maar door het toenemen van het getal leden bekwamen zij, in dat jaar, een eigen kerk en Predikant. Het beroep van den Predikant geschiedt door den kerkeraad.

Men heeft in de gemeente Boskoop één school.

Deze gemeente is geen afzonderlijke heerlijkheid, maar zij is onderhorig aan de hoge heerlijkheid van Rijnsburg, waarom er ook vroeger vier Welgeboren mannen van Boskoop in de hoge vierschaar van Rijnsburg zaten, en zij thans, even als die heerlijkheid, aan het domein behoort.

Het dorp Boskoop, ook wel gespeld Boscoop en Boskop, ligt 3 ½ u. ten zuidoosten van Leiden, 1 ¼ u. ten zuiden van Alphen en 2 ½ u. ten noordwesten van Gouda, aan de Gouwe, die het doorsnijdt, over welke hier een brug, met wip en klap, ligt, en langs welke er vele trekschuiten van Amsterdam, Leiden, 's-Gravenhage en elders, naar en van Gouda doorvaren. Hier is ook de doortocht van alle schepen, die uit het Haarlemmermeer, langs den Rijn, door Gouda of om die stad heen, den IJssel bevaren moeten, naar en van Zeeland, Braband en andere landschappen. Dit een en ander veroorzaakt hier een gedurige beweging, voornamelijk na het schutten van de sluis te Gouda, aan de IJssel, wanneer de brug te Boskoop bijna ieder ogenblik wordt opgehaald.

In een brief van Floris IV, Graaf van Holland, van het jaar 1235, wordt dit dorp Bueskoop genaamd, en in een andere van Gijsbert van Amstel, van hetzelfde jaar, heet het Buckiscope, terwijl het nog vroeger, in een brief van dienzelfden graaf Floris, van het jaar 1223, den naam Buekscoep voert.

In de kom van het dorp Boskoop, dat net en zindelijk gebouwd is, komen de huizen, aan den achterkade of westzijde van de Gouda, van achteren met hun tuinen en erven aan die rivier uit.

De kerk, die hier in het jaar 1349, aan de westzijde der Gouwe gebouwd en vóór de Hervorming aan den H. Johannes den Doper toegewijd was, en waarvan de Pastoor destijds door de abdis van Rijnsburg werd aangesteld, was een vrij aanzienlijk gebouw, dat echter, in he jaar 1782 en 1783, wegens bouwvalligheid, geheel moest worden afgebroken, waarna er op de oude grondslagen een fraaie nieuwe kerk, tegen den toren der oude aan, gebouwd is. Deze bevat een schone ruimte, overdekt met drie naast elkander gebouwde daken, welke op twee rijen pilaren rusten; zijnde de predikstoel, het doophek, de banken enz., zeer net en wel ingericht; terwijl men er een zeer fraai orgel heeft. De toren is tamelijk hoog en spits, met een omgang, wijzer en slagklokken versierd.

Hoogst waarschijnlijk heeft, ter plaatse waar men thans het dorp Boskoop aantreft, de oude sterkte Ten-Bussche gelegen, die in het jaar 1204 tegen den Utrechtse Bisschop opgeworpen, doch ook spoedig veroverd werd. Thans heeft men er een distributiekantoor voor de brieven.

Boskoop is de geboorteplaats van den godgeleerde Gerbrand van Leeuwen, vroeger van Leuwen, die de eerste Hoogleraar in de godgeleerdheid aan de doorluchtige school te Amsterdam is geweest. Hij werd geboren den 9 September 1643 en ϯ den 11 Mei 1721.

Dit dorp en het daartoe behorende ambacht hebben vroeger onderscheidene voorrechten genoten. Zoo hadden de ingezetenen ook vrijheid van de Wassenaarse-, Grafelijkheids- en Geervlietse tollen, waarvan de eerste iedere zeven jaren, en de beide andere elke zes jaren, bij verzoek van Gecommitteerde Raden, werden verlengd.

In het jaar 1284 werd aan Boskoop en andere dorpen door Floris V,  Graaf van Holland, vergund, om de deuren van de sluis, welke te Gouda aan den Rijn lag, af te nemen. In het jaar 1356 vergunde Willem V, Graaf van Holland, aan de opgezetenen van dit dorp, om door Waddinxveen, in de IJssel uit te wateren; terwijl Albrecht van Beijeren, in het jaar 1400, de beide voorgaande handvesten bekrachtigde, en een bepaling, ten opzichte van de schouwing, maakte.

Den 19 Mei 1400 gaf diezelfde Hertog Albrecht aan die van Boskoop kwijtschelding ener boete van viermaal zeventig pond ( 210 gulden), welke zij tegen hem verbeurd hadden, wegens een onterechte schouw, door hen met anderen in Waddinxveen gedaan.

Het wapen van Boskoop bestaat in een schild van zilver, beladen met een burcht van sabel.

BOSKOOP (HOOG-), polder in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton Alphen, gemeente Boskoop; palende noord aan de Biezen, oost aan Middelburg, zuid aan Zuidwijk en Reeuwijk, west aan de Gouwe.

Deze polder beslaat een oppervlakte van 350 bunder; men telt er 17 huizen, waaronder 10 boerderijen. Het land wordt door twee molens drooggemalen. Het dijksbestuur bestaat uit Burgemeester en Poldermeesters.

BOSKOOP (LAAG-), polder in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton Alphen, gemeente Boskoop;  palende noord aan Vrij-Boskoop, oost aan de Gouwe, zuid aan de Snijdelwijk, west aan den Bovenwegpolder.

Deze polder is groot 231 bunder, en wordt door één molen van het overtollige water ontlast. Men telt er 16 huizen, waaronder 5 boerenhofsteden, en er worden vele tuingronden gevonden, waarop een menigte aardbeziën en bomen gekweekt worden. Het dijksbestuur bestaat uit den Burgemeester en drie Poldermeesters.

BOSKOOP (VRIJ-), polder in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton Alphen, gemeente Boskoop; palende noord aan de Loet en den Nespolder, oost aan de Gouwe, zuid aan Laag-Boskoop en west aan den Bovenwegpolder.

BOSKOOP-EN-MIDDELBURG, kerkelijke gemeente, provincie Zuid-Holland, classis van Leiden, ring van Alphen, met 1.350 zielen en twee kerken, één te Boskoop en één te Middelburg, die door één Predikant bediend worden. Het beroep geschiedt door den Kerkeraad.

 

Uit: A.J. van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden 2 (Gorinchem 1846) 624-627.

 



Reactie plaatsen




bijlage of video toevoegen





Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

* Verplicht invullen

Zoek direct in:

Selecteer wat u zoekt:

Of zoek in:


Plaats

Dorpsbeschrijvingen

Terug naar

Dorpsbeschrijvingen

Huis Beerendrecht KortsteekterpolderMolenviergang AarlanderveenHoutzaagmolens ZwammerdamStadhuis Alphen aan den Rijn