Synagoge Alphen aan den Rijn

Synagoge Alphen aan den Rijn

In 1942 werd het grootste gedeelte van de joodse gemeenschap van Alphen aan den Rijn weggevoerd. Met het wegvoeren kwam er een einde aan het bestaan van een bloeiende joodse gemeenschap waarvan de synagoge het middelpunt vormde. Vanaf 1948 is de synagoge in gebruik bij de Remonstrantse gemeente.

De tot dusver eerste en oudste vermelding van aanwezigheid van joden in de dorpen die de huidige gemeente Alphen aan den Rijn vormen, dateert uit 1694. In de armenrekening van Oudshoorn van dat jaar werd een zekere Elias de Jood vermeld. Rond 1726 volgde een grote instroom van joden uit Duitsland en Bohemen. Al voor het begin van de 19e eeuw waren de joden uitgegroeid tot een hechte gemeenschap. In ieder geval al in 1792 moeten er synagogediensten zijn gehouden in een pand aan de Rijn in Aarlanderveen (Lage Zijde).
De scheiding van kerk en staat die in de Franse tijd gelijke rechten bracht voor de leden van alle godsdienstige gezindten, stimuleerde de uitbouw van het joodse godsdienstige leven. In 1802 ontstond de Nederlands Israëlitische Gemeente te Aarlanderveen, met een eigen kleine-kinderschool en begraafplaats. In Alphen, aan de Hoge Zijde van de Rijn woonden in 1812 slechts twee of drie joden. Aan de Lage Zijde, in Aarlanderveen, woonden er veel meer. Rond 1830 werd aan de huidige Samuel Aardewerksteeg een nieuwe synagoge in gebruik genomen die in de jaren daarna regelmatig werd hersteld of gerestaureerd. De bouwkundige staat van het gebouw bleef de aandacht vragen. Zo verkeerde het in de jaren rond 1878 weer in slechte staat.
Nadat in 1896 brand in het gebouw uitbrak werd de synagoge geheel vernieuwd. Het nieuwe gebouw werd op 13 december 1896 in gebruik genomen.
De Duitse bezetting leidde tot de donkerste periode in de geschiedenis van de joodse gemeenschap. Op 12 augustus 1942 werden de eerste joden in Alphen opgepakt en op 30 september van datzelfde jaar volgde de eerste grote deportatie. Er werden 43 joden weggevoerd.

Na de oorlog had de joodse gemeente geen bestaansrecht meer. Op 13 juli 1947 werd de gemeente opgeheven en ging ze op in de Joodse gemeente te Leiden, die ook rechtsopvolger werd. Dat was nodig om de verschillende onroerende bezittingen van de gemeente te kunnen verkopen.
De synagoge werd in 1955 verkocht aan de pas gestichte Remonstrantse Gemeente van Alphen. De oude joodse begraafplaats aan de Aarkade kwam in handen van de gemeente Alphen aan den Rijn en werd in 1963 geruimd. De stoffelijke resten en de grafstenen werden overgebracht naar de joodse begraafplaats te Katwijk. Op 15 januari 1964 werd op de Oosterbegraafplaats een gevelsteen onthuld ter nagedachtenis aan de Alphense joodse slachtoffers uit de oorlog. Op 17 mei 1990 werd bij de verzamelplaats vanwaar de joden waren weggevoerd een monument onthuld, waarop de namen van de 54 vermoorde joden staan vermeld.

Literatuur:

  • P. Hoeksel en Joh. Tromp, Geschiedenis van de synagoge te Alphen aan den Rijn: Het gebouw en zijn gebruikers (Alphen aan den Rijn 1996).
  • L. de Brouwer, De Joodse Gemeente Alphen aan den Rijn (z.p. 2002)


Reacties

 27 mei 2017
C.Bik de leeuw
Re: Synagoge Alphen aan den Rijn

Kan iemand mij nu nog vertellen waar ik de namen van weggevoerde joden uit Alphen kan vinden. Ik zoek naar de familie de Leeuw , die vroeger woonden op Rijnkade no 5 . Mijn vader (Jacob Jozef de Leeuw ,GEB 1901) heeft de oorlog overleeft ,maar zijn drie zussen en hun familie niet. Voor mij heten die zussen tante Claar ,tante Alida en tante Jet. tante Alida was getrouwd met ene heymans. en die hadden in ieder geval twee kinderen .Fien en Maup. Fien heeft de oorlog ondergedoken gezeten in Amsterdam , maar Maup is niet teruggekeerd . Fien is na de oorlog getrouwd met Salomon Wagenaar. Ze zijn naar Israël verhuisd. Hij als huidarts en zij als maatschappelijk werkster. Zij kregen vier kinderen ,waarvan de oudste (Nechemja) omkwam in de J>k oorlog.De andere drie zijn nog in leven en wonen ergens in Israel. Fien is gestorven en een paar jaar geleden hoorde ik dat Sal was opgenomen in een bejaardenhuis. De drie kinderen heten Jedida,Jifchar en Odit.Jedida is te vinden op Skype. Wij hebben nog een adres van Jiwchar. Ik was in Westerbork dit weekend en ik zou graag wat informatie verzamelen van mijn Joodse famile. HUn geboortedata en hun volle namen. In Westerbork kan ik dan het lijstje brengen en zij kunnen mij vertellen wanneer zij gedeporteerd zijn. Van mijn oudste zus begreep ik destijds dat ze naar Auswisch zijn afgevoerd. Ik ben daar geweest. Daar vond ik geen namen. Kunt U mij helpen? met vriendelijke groet, C,Bik de Leeuw

 27 mei 2017
C.Bik de leeuw
Re: Synagoge Alphen aan den Rijn

Kan iemand mij nu nog vertellen waar ik de namen van weggevoerde joden uit Alphen kan vinden. Ik zoek naar de familie de Leeuw , die vroeger woonden op Rijnkade no 5 . Mijn vader (Jacob Jozef de Leeuw ,GEB 1901) heeft de oorlog overleeft ,maar zijn drie zussen en hun familie niet. Voor mij heten die zussen tante Claar ,tante Alida en tante Jet. tante Alida was getrouwd met ene heymans. en die hadden in ieder geval twee kinderen .Fien en Maup. Fien heeft de oorlog ondergedoken gezeten in Amsterdam , maar Maup is niet teruggekeerd . Fien is na de oorlog getrouwd met Salomon Wagenaar. Ze zijn naar Israël verhuisd. Hij als huidarts en zij als maatschappelijk werkster. Zij kregen vier kinderen ,waarvan de oudste (Nechemja) omkwam in de J>k oorlog.De andere drie zijn nog in leven en wonen ergens in Israel. Fien is gestorven en een paar jaar geleden hoorde ik dat Sal was opgenomen in een bejaardenhuis. De drie kinderen heten Jedida,Jifchar en Odit.Jedida is te vinden op Skype. Wij hebben nog een adres van Jiwchar. Ik was in Westerbork dit weekend en ik zou graag wat informatie verzamelen van mijn Joodse famile. HUn geboortedata en hun volle namen. In Westerbork kan ik dan het lijstje brengen en zij kunnen mij vertellen wanneer zij gedeporteerd zijn. Van mijn oudste zus begreep ik destijds dat ze naar Auswisch zijn afgevoerd. Ik ben daar geweest. Daar vond ik geen namen. Kunt U mij helpen? met vriendelijke groet, C,Bik de Leeuw

 18 augustus 2017
Albert Bremer - Secretaris SHJVS
Re: Synagoge Alphen aan den Rijn

Geachte heer Bik de Leeuw,

Op de website van de Stichting Herdenking Joodse Vervolgingsslachtoffer Alphen aan den Rijn (http://shjvs.nl) vindt u informatie over de Joodse slachtoffers van de Holocaust. Uw vraag zal ik in ieder geval vast voorleggen aan het bestuur.

 1 september 2017
Albert Bremer - Secretaris SHJVS
Re: Synagoge Alphen aan den Rijn

Geachte heer Blik de Leeuw,

Aanvullend op het eerdere bericht, de volgende informatie:
Clara (Klazina de Leeuw) dreef inderdaad een pension aan de Rijnkade. Zij was ongetrouwd en ik vermoed dat een paar leden van de familie van David van Dien daar onderdak hebben gevonden, toen ze uit hun huizen verjaagd waren. Dit gebeurde kort voordat ze werden gedeporteerd. Op pagina 84 van mijn boek staat een foto van haar met een toneelgroep waar ze in zat uit 1928. Alida woonde met haar zoontje Maup en dochter Fien in de Bloemhofstraat. Fien is op tijd naar Amsterdam gegaan en heeft de oorlog in de onderduik overleefd en trouwde met Sal Ganor (Wagenaar).

Klazina de Leeuw geboren op 26 april 1888. Zij is gedeporteerd op woensdag 30 september 1942 en op 5 oktober 1942 bij aankomst in Auschwitz meteen in de gaskamer vermoord.

Aaltje Hijmans - de Leeuw geboren op 17 december 1890. Zij is op woensdag 30 september 1942 gedeporteerd en op 5 oktober 1942 bij aankomst in Auschwitz meteen vermoord.

Maurits Hijmans is geboren op 28 januari 1927. Op woensdag 30 september 1942 is hij gedeporteerd en meteen na aankomst in Auschwitz vermoord.

Bron: "Waar ze ook heen gaan, ze hebben in elk geval mooi weer" geschreven door Kees Visschedijk

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

 12 september 2017
Amber van Amerom
interview

Geachte mevrouw/meneer,

Ik ben Amber van het Groene Hart Topmavo, en ik moet voor een project een interview doen met iemand van een kerk.
Bij deze vraag ik u om een e-mailadres zodat ik u mijn vragen door kan sturen.
Ik hoop op een antwoord.
Met vriendelijke groet en alvast bedankt Amber van Amerom

Reactie plaatsen




bijlage of video toevoegen





Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

* Verplicht invullen

Zoek direct in:

Selecteer wat u zoekt:

Of zoek in:


Kerken en religieuze gebouwen

Terug naar

Kerken en religieuze gebouwen

Het witte huis KoudekerkHervormde kerk AarlanderveenStenenmolen of molen RembrandtOorlogsmonument Visserpark Alphen