'Stenenmolen' of molen 'Rembrandt' (1428-1965)

'Stenenmolen' of molen 'Rembrandt' (1428-1965)

Aan de Hoge Rijndijk onder Hazerswoude, nabij de Gemeneweg, stond tot 1965, in verschillende gedaanten, een korenmolen. De molen stond bekend als de "Stenenmolen", vanwege zijn - in de zestiende eeuw zeldzame - uitvoering in steen en "Dikke Molen", vanwege zijn dikke muren en forse omvang. Bovendien stond de molen bekend als de "Rembrandtmolen" vanwege de onjuiste opvatting dat de schilder Rembrandt van Rijn hier geboren zou zijn.

Wanneer in Hazerswoude een korenmolen werd gebouwd is niet precies bekend. Wel is zeker dat het ambacht in 1428 al over een korenmolen beschikte. De kaart van de landmeter Jacob Sluijter van 1565 laat deze molen, een gesloten standerdmolen, zien. Het was een "dwangmolen". Dit betekende dat de bewoners van een bepaalde streek verplicht waren hun koren in die molen te laten malen. De ambachtsheer van Hazerswoude liet de molen in 1593 vervangen door een stenen gemetselde molen. Het was een molen van ongeveer tien meter hoog, zonder balie of stelling, met een hoge rieten kap. De kruiinrichting bevond zich in de molen. De muur was voorzien van een ongeveer 1.60 meter hoge ornamentrand van gele en rode baksteen. Boven de rand was het stichtingsjaar aangebracht.
In een achttiende eeuwse publicatie werd door Houbraken vermeld dat de molen het geboortehuis van Rembrandt van Rijn was. Daardoor werd de molen een geliefd onderwerp voor kunstenaars. Ondanks deze onjuiste vermelding, werd omstreeks 1850 door enige "kunstminnaars" uit eerbied voor Rembrandt diens naam in gouden letters boven de ingang van de molen aangebracht.
De molen stond tussen de Oude Rijn en de Hoge Rijndijk, waarover de belangrijkste route van Utrecht naar Leiden liep. Dit leidde nogal eens tot ongelukken omdat paarden schrokken van het draaien en suizen van de molenwieken. Ter bescherming van voorbijgangers was om de molen een houten afrastering geplaatst.
Op 3 november 1855 brandde de molen uit. Alleen de stenen romp bleef grotendeels intact. Deze gebeurtenis was aanleiding voor de burgemeesters van omliggende gemeenten om Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland te verzoeken herbouw van de molen op dezelfde plaats te beletten zodat het voorbijgaand verkeer geen last van de molen meer zou hebben. Er werd uiteindelijk voor een andere oplossing gekozen. De molenaar, A. Slooff, herbouwde de molen op dezelfde plaats, maar de nieuwe molen zou veel hoger worden opgetrokken. De nieuwe molen telde na de herbouw vier verdiepingen en was voorzien van een balie.
Er is nog geen uitputtend onderzoek verricht naar de achtereenvolgende eigenaren en pachters/molenaars.
Als molenaar op de molen noemen de protocollen onder meer Pieter Reijniersz van Mackelenberg (eind zestiende eeuw), Cornelis Mansvelt senior (pachter waarschijnlijk vanaf ongeveer 1768), Cornelis Mansvelt junior (pachter van 1797-1799).
De molen werd in 1803 door de ambachtsheer Willem Anne Lestevenon voor 6.500 gulden verkocht aan Joannes van Rhijn. Waarschijnlijk tot dat jaar zijn de opeenvolgende ambachtsheren ook eigenaar van de molen geweest. Volgende eigenaren waren Teunis de Oude (1834-1835), Bartholomeus Braat, later zijn erfgenamen (1835-1853), Aart Slooff, later zijn weduwe (1853-1894).
De laatste eigenaren van de molen waren vader en zoon W.C. Schier senior en junior. Senoir kocht de molen in 1894 en bracht al snel een aantal technische aanpassingen aan; in het jaar van aankoop een stoommachine en in 1903 een oliemotor. In 1921 werd een zuiggasmotor geplaatst en in 1928 een electromotor. Dit betekende in feite het einde van de molen. In 1921 werd de molen ontdaan van de roeden, de balie en het staartwerk en in 1926 van de kap. In 1965 werd de molenromp gesloopt.

Bronnen en literatuur:

  • SARM; Rechterlijk archief Hazerswoude.
  • C. Kroon, De 'stenenmolen' of molen 'Rembrandt'. De geschiedenis van een eeuwenoud maalbedrijf (Hazerswoude 1993).


Reactie plaatsen




bijlage of video toevoegen





Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

* Verplicht invullen

Zoek direct in:

Selecteer wat u zoekt:

Of zoek in:


Plaats

Molens

Terug naar

Molens

Alphense brugSpoorlijn Alphen-UithoornNieuwe kerk van AlphenBenthorn in de negentiende eeuw