Huibertus Johannes Lemkes (1828-1897)

Huibertus Johannes Lemkes (1828-1897)

Huibertus Johannes Lemkes stichtte de Vergadering van Gelovigen in Alphen en Aarlanderveen Lage Zijde, bij buitenstaanders meer bekend onder de naam van Darbisten. Ook kan Lemkes’ naam genoemd worden onder de grote figuren uit de onderwijsgeschiedenis. Hij voerde een strijd voor christelijk onderwijs en stichtte in Aarlanderveen (Alphen Lage Zijde) in 1852 de eerste christelijke school.

Huibertus Johannes Lemkes werd geboren in Dordrecht op 16 februari 1828 als zoon van de broodbakker Hendrik Lemkes en zijn echtgenote Maria Ebes. Nadat hij op een kostschool in Bergen op Zoom had gezeten, werd hij op zestienjarige leeftijd kwekeling bij de kostschoolhouder Corstianus Johannes Vermeulen. Hij woonde bij het gezin van Vermeulen en werd in 1850 in het bevolkingsregister als hulponderwijzer vermeld. In 1851 bezocht Lemkes zijn vriend J.J.L. van der Brugghen op de “Klokkenberg” te Nijmegen om het onderwijssysteem te leren kennen. Hij had ook wel oren naar een functie op de “Klokkenberg”. Van der Brugghen doorgrondde het karakter van zijn vriend goed en oordeelde enerzijds: “… kan Lemkes wel werken als ondergeschikte” en anderzijds, naar aanleiding van kritiek, “Welgelukzalig is de man die de tucht aanneemt”.
In het voorjaar van 1851 dong hij mee naar de functie van eerste onderwijzer aan de christelijke school Achter de Sint Pieter te Utrecht. Niet hij, maar J. IJsselman werd directeur. Lemkes werd secondant. Hij vertrok in mei 1851 naar Utrecht waar hij inwoonde bij IJsselman. Hij kreeg het perspectief van opvolging tegen een salaris van 2.000 gulden, ruim het dubbele van wat hij aan een christelijke school zou kunnen verdienen.
In februari 1852 solliciteerde Lemkes te Groningen. Van der Brugghen schreef hem: “Het is voor u aangenamer en wenschelijker de éérste dan de tweede aan eene school te zijn”. Ook in ’s-Gravenhage had men belangstelling voor Lemkes. In de zomer van 1852 koos Lemkes, na een hartstochtelijk beroep op zijn geweten, echter voor Aarlanderveen. Het feit dat zijn aanstaande vrouw en zijn geestelijke vrienden daar woonden, zullen in het besluit hebben meegespeeld.
Hij stichtte in 1852 in Aarlanderveen (vaak aangeduid als Alphen Lage Zijde) voor eigen rekening een christelijke school. Het was de eerste christelijke school in Aarlanderveen. De christelijke school in het eigenlijke dorp Aarlanderveen werd in 1863 door ds. Bryce gesticht. Van zijn schoonmoeder, Grietje van Rijn-van der Bijl, kreeg Lemkes een gebouw in gebruik waarvan een gedeelte werd ingericht tot schoollokaal. In augustus 1852 trouwde hij met Grietje van Rijn.
Het schoolgebouw stond in de huidige Van Mandersloostraat, ongeveer op de plaats waar nu de toegang tot winkelcentrum De Aarhof is. In haar testament bepaalde zij in 1859 dat dit schoollokaal met speelplaats en tuin na haar overlijden aan haar dochter Grietje van Rijn, gehuwd met Huibertus J. Lemkes zou worden toebedeeld.
Al snel na de stichting van de school op het dorp, besloot de gemeenteraad het schoolgeld voor de openbare school af te schaffen. Deze vorm van concurrentie had echter nauwelijks gevolgen voor de christelijke scholen. Problemen ontstonden pas in 1871. Toen besloot de gemeenteraad vaccinatie verplicht te stellen voor leerlingen van alle scholen. Lemkes weigerde zich bij deze verplichting neer te leggen en liet een ongevaccineerd kind op zijn school toe. Een aantal rechtszaken volgden. Toen in 1873 de rijkswet op de besmettelijke ziekten werd aangekondigd, stopte Lemkes met het geven van onderwijs. Tot 1 mei 1873 bleef Lemkes schoolhoofd. Per die datum ging de school over in handen van de vereniging voor christelijk onderwijs. De school bleef in gebruik tot in 1895 nieuwbouw volgde in de Raadhuisstraat/Hofzichtstraat. Vanaf 1873 was Lemkes volledig bezig als evangelist en publicist “een man die onmiddellijk in de pen klom wanneer iemand het christelijk onderwijs of de geest van de Broeders aanviel”. Bovendien besteedde hij tijd en energie aan de kwekerij van zijn enig overgebleven kind Huibertus Johannes jr. Huibertus Johannes senior overleed op 6 januari 1897.
(H.J. Habermehl)

Bronnen:
  • SARM; Bevolkingsregisters Alphen en Aarlanderveen; Akten burgerlijke stand Aarlanderveen; Notarieel archief Alphen 1843-1895, inv.nr. 29; Collectie documentatie waarin artikel “Onderwijshervormer” (januari 1992) (auteur onbekend).


Reactie plaatsen




bijlage of video toevoegen





Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

* Verplicht invullen

Zoek direct in:

Selecteer wat u zoekt:

Of zoek in:


Plaats

Personen en families

Terug naar

Personen en families

Zwammerdam in de negentiende eeuwKorenmolen De EendrachtStiltecentrum Oudshoornseweg AlphenAdventskerk Alphen