stationsgebouw Nieuwkoop

Spoorlijn Alphen-Uithoorn

De spoorlijn Leiden-Utrecht, die door Alphen aan den Rijn loopt, is een lijn die al zo'n 130 jaar bestaat. De lijn Alphen aan den Rijn-Gouda werd in 1935 aangelegd en bestaat dus inmiddels ook al meer dan zeventig jaar. Het is veel minder bekend dat het station Alphen aan den Rijn ook het eindpunt is geweest van een spoorlijn die dwars door het polderland tot Uithoorn liep.

Voor degenen die het weten, zijn nog verschillende sporen in het landschap te herkennen die verwijzen naar het bestaan van de lijn. Op kaarten zijn gedeelten van het traject nog zichtbaar als bochten tussen de rechte stroken weiland en sloten. Op verhogingen in het landschap staan soms nog de spoorhuizen, bewoond door personeel van de spoorwegmaatschappij. Ook bestaan er nog straatnamen als Stationsweg en Treinweg op plekken waar geen station en geen trein meer te vinden is. Bovendien zijn er nog wat stations overgebleven als relikwie van de spoorlijn.

Deze spoorlijn Alphen-Uithoorn maakte deel uit van de zogenaamde Haarlemmermeerspoorwegen die werden aangelegd in de jaren tussen 1912 en 1918. Het spoorwegnet strekte zich uit in het poldergebied tussen Haarlem, Amsterdam, Nieuwersluis, Alphen aan den Rijn en Leiden. De eerste plannen voor dit net dateerden van 1897 toen ir. Th. Sanders met het voorstel kwam om een elektrische lokaalspoorweg aan te leggen tussen Amsterdam en Haarlem. Voor de aanleg kreeg hij concessie van de regering, onder voorwaarde dat ook twee tramlijnen werden aangelegd van Amsterdam naar Alphen en Leiden. De elektrische spoorweg kwam er echter niet. Wel werden (stoom-)tramlijnen zuidelijk van Amsterdam aangelegd. Ondanks veel tegenslag werden de lokaalspoorwegen tussen de andere plaatsen tussen 1912 en 1918 in gebruik genomen. De slechts bodemgesteldheid zorgde voor nogal wat vertraging bij de aanleg door de verzakkingen die plaatsvonden. In vrijwel elke plaats waar de lijn doorheen kwam, verrezen stations of halteplaatsen. Een van de meest indrukwekkende "kunstwerken" was de spoorbrug over de Oude Rijn bij Alphen aan den Rijn.

Op 2 januari 1918 werd het Haarlemmermeernet gecompleteerd met een 2,7 kilometer lang lijntje van Nieuwveen naar Ter Aar bij Papenveer tegenover het veilinggebouw. De lijn Nieuwveen- Ter Aar vervoerde nauwelijks passagiers, maar het vervoer van groenten was omvangrijk. In de jaren dertig reden er 's nachts groentetreinen van Nederland naar het Duitse Ruhrgebied. In die treinen liepen ook altijd wagens uit Roelofarendsveen en Vinkeveen.

De lijnen werden geëxploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HSM), later door de NS. De exploitatie van de lijn is nooit een succes geweest. Tijdens en na de Eerste Wereldoorlog stegen de lonen en prijzen van steenkolen en materialen sterk, terwijl in de jaren twintig de concurrentie van autobus en vrachtauto toenam. Vanaf 1930 barstte de economische crisis los. In oktober 1935 werd de lijn Aalsmeer-Uithoorn opgeheven en op 1 januari 1936 sloten de andere lijnen, ondanks hevig verzet van inwoners van de aanliggende dorpen. Het volledige net is dus nog geen achttien jaar in bedrijf geweest. In veel gevallen zijn op de baanlichamen wegen aangelegd.

Het traject Alphen-Uithoorn voerde langs de stations Aarlanderveen, Nieuwkoop, Zevenhoven en Nieuwveen had zoals genoemd een zijlijn naar het station Ter Aar. De stations van Nieuwkoop en Zevenhoven zijn afgebroken, die van Aarlanderveen en Nieuwveen en Ter Aar zijn tot heden met gewijzigde bestemming in stand gebleven.

Bronnen en literatuur

  • J.P.H. Gerritsen, De Haarlemmermeerlijnen. Per trein naar Alphen vanuit noordelijke richting. De Viersprong 80, 85-92.
  • J. den Hengst, 2009, De trein in Aarlanderveen-Dorp. De Viersprong 99, 29-36.
  • A.W.J. de Jonge, 982, De haarlemmermeerspoorlijnen in oude ansichten. Europese bibliotheek, Zaltbommel.
  • J.J. Pijpers, 1985, De verdwenen spoorlijn Alphen-Amsterdam. De Viersprong 2, 26-29.
  • M. Rijkelijkhuizen & A. van 't Riet, 2010, Van bouwland naar bouwterrein. In: Op de bodem van een binnenzee. 200 jaar polder Nieuwkoop.  Alphen aan den Rijn 2010. 
  • G. Rijlaarsdam, 1996, Sporen door de polders (I). De Baardman 24, 9-16.
  • G. Rijlaarsdam, 1997, Sporen door de polders (II). De Baardman 25, 22-29.
  • G.A. Russer, 1984, Sporen door de Haarlemmermeer. De geschiedenis van de Haarlemmermeerspoorlijnen. Pirola, Schoorl.
  • A.J. Veenendaal, 1998, De ijzeren weg in een land vol water. Beknopte geschiedenis van de spoorwegen in Nederland 1834-1958. 
  • G. Veenendaal, 2004, Spoorwegen in Nederland. Van 1834 tot nu.

 



Reacties

 14 oktober 2017
Ben van Lammeren
Re: Spoorlijn Alphen-Uithoorn

Zijn er wellicht sprekers die op een familiedag iets willen vertellen over deze spoorlijn. Ik heb jaren geleden in het dorpshuis van Nieuwkoop met heel veel interesse een lezing bijgewoond. Onze familie van circa 25 personen zou dit erg leuk vinden.
Ikzie jullie reactie tegemoet.
Ben van Lammeren
06-53111624

Reactie plaatsen




bijlage of video toevoegen





Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

* Verplicht invullen

Zoek direct in:

Selecteer wat u zoekt:

Of zoek in:


Plaats

Verkeer, vervoer en waterwegen

Terug naar

Verkeer, vervoer en waterwegen

Pannenbakkerij Kloot OudshoornVruchtensap-fabrieken Alphen aan den RijnKoudekerk aan het einde van de achttiende eeuwHoutzaagmolen De Star